چرا بعضی افراد گرمایی هستند و همواره از گرما شکایت می نمایند؟ - مجله پیکورو

01

نرخ متابولیسم پایه؛ کوره داخلی بدن

اولین و مهم ترین دلیل فیزیولوژیک، نرخ متابولیسم پایه (Basal Metabolic Rate) است. متابولیسم فرآیندی است که طی آن بدن غذا را به انرژی تبدیل می نماید. این فرآیند ذاتاً گرمازاست (Thermogenic). افرادی که متابولیسم بالاتری دارند، حتی در حالت استراحت نیز انرژی بیشتری می سوزانند و در نتیجه گرمای داخلی بیشتری فراوری می نمایند. این افراد معمولاً همان هایی هستند که در زمستان با یک لایه لباس نازک راحت هستند و در تابستان اولین کسانی اند که به سمت کلید کولر می روند. تفاوت در این نرخ می تواند ناشی از توده بدنی، سن و حتی الگوهای خواب باشد که باعث می گردد یک فرد به طور طبیعی داغ تر از دیگران بماند.

02

توده عضلانی و فراوری حرارت

عضله یک بافت بسیار فعال از نظر متابولیکی است. هر چه توده عضلانی (Muscle Mass) یک فرد بیشتر باشد، بدن او گرمای بیشتری فراوری می نماید. به همین خاطر است که ورزشکاران یا افرادی با جثه عضلانی بزرگ، معمولاً بیشتر از افراد لاغر یا دارای چربی بدنی بالاتر، احساس گرما می نمایند. عضلات حتی در زمان انقباضات جزئی برای حفظ تعادل، حرارت آزاد می نمایند. این یک تضاد جالب است؛ در حالی که لایه چربی به عنوان عایق عمل نموده و گرما را داخل بدن نگه می دارد، عضله خودِ منبع فراوری گرماست. بنابراین یک فرد عضلانی در محیط گرم، فشار مضاعفی را برای دفع این حرارت تجربه می نماید.

03

تیروئید؛ ترموستات مرکزی بدن

غده تیروئید (Thyroid Gland) مسئول تنظیم سرعت فعالیت های سلولی است. وقتی این غده بیش از حد فعال باشد که به آن پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism) می گویند، تمام سیستم های بدن سرعت می گیرند. ضربان قلب افزایش می یابد و دمای بدن بالا می رود. افراد مبتلا به این شرایط، حتی در هوای سرد هم ممکن است احساس گرما نمایند و به شدت عرق نمایند. این یک ناهماهنگی فیزیولوژیک است که ربطی به اراده فرد ندارد. در مقابل، افراد سرمایی معمولاً تیروئید کم کاری دارند. درک این نکته به اطرافیان یاری می نماید تا بدانند بی قراری فرد گرمایی ممکن است یک نشانه پزشکی باشد، نه صرفاً یک شکایت ساده.

04

تغییرات هورمونی و نوسانات دمایی

هورمون ها نقش مستقیمی در احساس دما دارند. برای مثال، نوسانات استروژن و پروژسترون در دوره های مختلف زندگی زنان، مانند دوران یائسگی، باعث بروز پدیده ای به نام گرگرفتگی (Hot Flashes) می گردد. در این حالت، هیپوتالاموس (Hypothalamus) که مرکز تنظیم دمای مغز است، به اشتباه پیغام خیلی داغ را صادر می نماید و باعث می گردد رگ های خونی سطح پوست به سرعت گشاد شده و فرد احساس گرمای شدیدی کند. این شرایط کاملاً ناگهانی و غیرقابل کنترل است. بعلاوه افزایش سطح کورتیزول (Cortisol) یا همان هورمون استرس نیز می تواند دمای مرکزی بدن را به طور موقت بالا ببرد.

05

وراثت و ژنتیک؛ میراث اقلیمی

آیا گرمایی بودن در ژن های ماست؟ پاسخ مثبت است. طبق قانون برگمان (Bergmanns rule)، پستاندارانی که در اقلیم های سرد تکامل یافته اند، جثه های بزرگتر و فشرده تری دارند تا گرما را حفظ نمایند، در حالی که ساکنان منطقه ها گرم، اندام های کشیده تر و سطح پوست بیشتری نسبت به حجم بدن دارند تا گرما را دفع نمایند. اگر اجداد شما متعلق به منطقه های با آب و هوای بسیار سرد بوده اند، بدن شما ممکن است به گونه ای تنظیم شده باشد که گرما را به شدت حفظ کند. این تنظیمات کارخانه ای در دنیای مدرن که ما با سیستم های گرمایشی زندگی می کنیم، می تواند باعث گردد که شما همیشه احساس گرمای بیش از حد داشته باشید.

06

اثر گرمایی غذاها؛ چرا بعد از غذا داغ می شویم؟

پدیده ای به نام اثر گرمایی غذا (Thermic Effect of Food) شرح می دهد که بدن برای هضم، جذب و پردازش مواد مغذی انرژی مصرف می نماید و گرما فراوری می نماید. پروتئین ها بالاترین اثر گرمایی را دارند. افرادی که رژیم غذایی پرپروتئین دارند، به طور معمول گرمای داخلی بیشتری فراوری می نمایند. بعلاوه مصرف غذاهای تند حاوی کپسایسین (Capsaicin) باعث تحریک گیرنده های حرارتی شده و مغز را فریب می دهد تا فکر کند بدن در حال داغ شدن است. برای یک فرد گرمایی، خوردن یک وعده غذایی سنگین یا تند در یک محیط گرم، می تواند به یک تجربه کلافه نماینده تبدیل گردد.

07

چربی قهوه ای در برابر چربی سفید

همه چربی ها یکسان نیستند. ما دو نوع بافت چربی داریم: سفید و قهوه ای. چربی سفید (White Fat) انرژی ذخیره می نماید و مانند یک عایق عمل می نماید. اما چربی قهوه ای (Brown Fat) عملکردی شگفت انگیز دارد؛ این بافت با سوزاندن کالری، مستقیماً گرما فراوری می نماید تا دمای بدن را ثابت نگه دارد. نوزادان چربی قهوه ای زیادی دارند تا از سرما محافظت شوند. در بزرگسالی، اندازه این چربی کاهش می یابد اما در برخی افراد فعال تر باقی می ماند. افرادی که سطح چربی قهوه ای فعال تری دارند، موتور درونی شان همیشه روشن است و این موضوع آن ها را به شدت گرمایی می نماید.

08

جنبه روان شناختی؛ وقتی فکر داغ می گردد

تحمل گرما فقط فیزیکی نیست. سیستم عصبی سمپاتیک (Sympathetic Nervous System) که مسئول واکنش جنگ یا گریز است، هنگام استرس یا اضطراب فعال می گردد. این فعالیت باعث تنگی رگ های خونی در برخی نقاط و گشاد شدن آن ها در نقاط دیگر، افزایش ضربان قلب و در نهایت احساس گرمای شدید و تعریق می گردد. افرادی که دارای تیپ شخصیتی حساس یا مضطرب هستند، ممکن است آستانه تحمل پایین تری در برابر دمای محیط داشته باشند. برای این افراد، گرمای محیطی با استرس درونی ترکیب شده و منجر به نوعی بی قراری شدید می گردد که به آن تحریک پذیری ناشی از گرما (Heat-induced Irritability) می گویند.

09

داروها و مکمل ها؛ کاتالیزورهای حرارتی

بسیاری از داروهای رایج می توانند بر تنظیم دمای بدن تأثیر بگذارند. برخی داروهای ضد افسردگی (Antidepressants)، داروهای فشار خون و حتی مکمل های کاهش وزن حاوی کافئین یا افدرین، می توانند حساسیت فرد به گرما را افزایش دهند. این مواد شیمیایی یا مستقیماً متابولیسم را بالا می برند و یا با تأثیر بر غدد عرق، مانع از خنک شدن طبیعی بدن می شوند. اگر کسی ناگهان نسبت به قبل گرمایی تر شده است، آنالیز داروهای مصرفی او و مشورت با پزشک لازم است، زیرا ممکن است این یک عارضه جانبی دارویی (Side Effect) باشد.

10

چگونه با افراد گرمایی رفتار کنیم؟

مسخره کردن یا برچسب لوس بودن زدن به کسی که از گرما بی قرار است، نادیده گرفتن واقعیت های بیولوژیک اوست. افراد گرمایی واقعاً زجر می کشند؛ گرما برای آن ها باعث تاری دید، تهوع و خستگی مفرط می گردد. برای همزیستی مسالمت آمیز: 1. در محیط های مشترک، قانون اولویت با کسی است که گرمش است را بپذیرید (چون فرد سرمایی می تواند لباس بپوشد اما فرد گرمایی محدودیت دارد). 2. از پنکه های شخصی (Personal Fans) بهره ببرید. 3. در خودرو، دریچه های کولر را به گونه ای تنظیم کنید که مستقیم به سمت فرد گرمایی باشد بدون اینکه کل فضا را برای دیگران بیش از حد سرد کند. احترام به فیزیولوژی متفاوت، نشانه بلوغ اجتماعی است.

11

بازتاب در رسانه ها و سینما

در سینما و ادبیات، گرمایی بودن اغلب به عنوان یک استعاره برای شخصیت های عصبی یا پرانرژی استفاده می گردد. به یاد بیاورید شخصیت هایی را که همیشه دستمالی برای پاک کردن عرق پیشانی دارند؛ این تصویرسازی معمولاً برای نشان دادن فشار روانی یا قدرت فیزیکی بالا به کار می رود. مستندهایی که درباره سازگاری انسان با شرایط سخت (Human Adaptation) ساخته شده اند، نشان می دهند که چگونه گروه های خاصی از مردم، مانند ساکنان قطب شمال، توانایی های عجیبی در فراوری گرمای داخلی پیدا نموده اند که در محیط های شهری امروزی، به شکل گرمایی بودن خود را نشان می دهد.

12

راهکارهای مدرن برای فرار از گرما

دنیای تکنولوژی برای افراد گرمایی هدیه های ویژه ای دارد. لباس هایی با پارچه های هوشمند که رطوبت را به سرعت دفع می نمایند (Moisture-wicking fabrics) یا گجت های پوشیدنی که مانند یک کولر کوچک دور گردن قرار می گیرند، زندگی را برای این افراد راحت تر نموده است. بعلاوه اصلاح سبک زندگی مانند نوشیدن آب فراوان برای یاری به تعریق موثرتر و اجتناب از وعده های غذایی سنگین در ساعات اوج گرما، می تواند آستانه تحمل را بالا ببرد. به یاد داشته باشید که بدن انسان یک ماشین شگفت انگیز است که با وجود تفاوت های فردی، همیشه سعی در حفظ تعادل (Homeostasis) دارد.

پرسش های متداول درباره دلیل گرمایی بودن

آیا گرمایی بودن نشانه بیماری است؟در بیشتر موارد خیر؛ این صرفاً یک ویژگی فیزیولوژیک است. اما اگر ناگهانی ایجاد گردد، ممکن است نشانه پرکاری تیروئید یا تغییرات هورمونی باشد که احتیاج به چکاپ دارد.

چرا مردان معمولاً گرمایی تر از زنان هستند؟به طور میانه، مردان توده عضلانی بیشتر و نرخ متابولیسم بالاتری دارند که باعث فراوری گرمای بیشتری می گردد، در حالی که زنان چربی زیرپوستی بیشتری دارند که گرما را حفظ می نماید اما کمتر فراوری می نماید.

آیا می توان بدن را به گرما عادت داد؟بله، فرآیندی به نام هم هوایی (Acclimatization) وجود دارد که طی آن با قرارگیری تدریجی در محیط گرم، بدن یاد می گیرد زودتر و بهینه تر عرق کند تا خنک گردد.

دکتر علیرضا مجیدی

پزشک، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران

دکتر علیرضا مجیدی، نویسنده و بنیان گذار وبلاگ خبرنگاران .

بیش از دو دهه در زمینه سلامت، پزشکی، روان شناسی و جنبه های فرهنگی و اجتماعی آن ها می نویسد و کوشش می نماید دانش را ساده اما دقیق منتقل کند.

پزشکی دانشی پویا و همیشه در حال تغییر است؛ بنابراین، محتوای این نوشته جایگزین ویزیت یا تشخیص پزشک نیست.

دربارهٔ علیرضا مجیدی در خبرنگاران

مطالب مرتبط

با تکنیک مغزخوانی نو می توان به صورت تقریبی گفت که شما اخیرا چه داستانی شنیده اید یا به چه…

چرا برخی افراد حافظه تصویری دوران کودکی را فراموش نمی نمایند؟ | کشف راز حافظهٔ دقیق در فکر برخی…

چرا برخی ها از سقوط قهرمانان لذت می برند و برخی می خواهد همیشه قهرمانشان در اوج باشد؟

چرا پشه ها افراد آلوده به برخی ویروس ها را بیشتر نیش می زنند؟ آیا راهی برای کاهش نیش خوردن افراد…

چرا پشه برخی افراد را بیشتر نیش می زند؟ دلیل جذب کردن بیشتر پشته به وسیله برخی افراد

چرا برخی افراد روده شان بیشتر صدا می دهد؟ دلیل بلند بودن صداهای شکم در برخی افراد